Mijn dochter kreeg een boek cadeau: The Hunger Games, Catching Fire. Van Suzanne Collins. Een grote hit, in de originele uitgave, en dus in het Engels. Het boek staat naast haar bed op de vensterbank. Ieder boek dat ik tegenkom pak ik op, sla ik open, lees ik, dus ook bij deze mooi uitgegeven paperback. Ik las de eerste alinea:

I clasp the flask between my hands even though the warmth from the tea has long since leached into the frozen air. My muscles are clenched tight against the cold. If a pack of wild dogs were to appear at this moment, the odds of scaling a tree before they attacked are not in my favour. I should get up, move around, and work the stiffness from my limbs. But instead I sit, as motionless as the rock beneath me, while the dawn begins to lighten the woods. I can’t fight the sun. I can only watch helplessly as it drags me into a day that I’ve been dreading for months.

Na de eerste keer lezen begrijp ik er niks van. Mijn leestempo wordt meteen al bij de eerste vier woorden opgehouden want ik weet niet wat to clasp is en ook niet wat een flask is. Dus de context moet dat duidelijk maken, en de warme thee verraadt al iets maar die thee is weer long since leached, en dat gebeurt eigenlijk met deze zin ook: die verdampt in de koude lucht omdat ik te veel woorden niet ken.

Maar bij de tweede keer lezen voel ik wel beter de kou in de spieren van de verteller, begrijp ik de wilde honden en de stijfheid ergens (ledematen?). Ik ben heel blij met een zin die ik helemaal begrijp, zoals: But instead I sit, as motionless as the rock beneath me, while the dawn begins to lighten the woods. Die rots zie ik voor me, en daarmee de verteller, en het wordt dag en de bossen verschijnen.

Ik heb al vaak aangegeven dat ik Engels ontzettend moeilijk vindt, vooral omdat mijn kennis van die taal beperkt is en daardoor ik langzaam en twijfelachtig lees, en daarmee de tekst van bijvoorbeeld deze Collins geen recht doe. Zij kan er niks aan doen dat ik woordjes als clasp, flask, limbs en dreading niet meteen weet. Hoogstwaarschijnlijk weet zij ook niet wat klemmen, thermosfles, ledematen en tegenop zien betekenen.

Toch is het Engels van Collins niet heel lastig en ik denk zelfs dat het me zal lukken dit boek te lezen, zonder al te veel woordjes op te moeten zoeken. Mijn dochter vertelde me dat ze juist in het Engels leest omdat ze dan die taal oefent, en dat kan goed van pas komen voor haar studie, waar ze vrijwel alle stof in het Engels krijgen. Dat was in mijn tijd niet, en ik had graag ook zoiets gehad toen ik studeerde: Engelse boeken, waardoor ik meer Engels zou lezen, waardoor mijn Engels nu beter zou zijn.

Maar dat was er niet, en ik weet dat mijn Engels niet goed genoeg is om zelfs de meest eenvoudige boeken op redelijk tempo tot me te kunnen nemen. Ik haalde dit fragment, nu ik het toch hier had overgeschreven, door een vertaalprogramma, en las toen:

Ik klem de thermosfles tussen mijn handen, hoewel de warmte van de thee allang in de ijskoude lucht is verdwenen. Mijn spieren zijn gespannen tegen de kou. Als er nu een roedel wilde honden zou verschijnen, zou ik waarschijnlijk niet in een boom kunnen klimmen voordat ze aanvallen. Ik zou moeten opstaan, bewegen en de stijfheid uit mijn ledematen losmaken. Maar in plaats daarvan zit ik, zo roerloos als de rots onder me, terwijl de dageraad het bos begint te verlichten. Ik kan de zon niet bestrijden. Ik kan alleen maar hulpeloos toekijken hoe ze me meesleurt naar een dag waar ik al maanden tegenop zie.

Dat kan ik aan, dat is mijn taal, dat zijn mijn woorden, nergens ga ik twijfelen, ik raus hier doorheen en ga op naar de volgende alinea – ook al zijn de zinnen wel wat stroef. Dat zal door de computer komen. Dus ik zocht ook nog even een fragmentje op van de originele vertaling, door Maria Postema.

Dat leest helemaal goed, en een zin als Tegen de zon kan ik niets beginnen, is toch veel meer de spreektaal van een ik-verteller dan het houterige en veel te letterlijke Ik kan de zon niet bestrijden. Voor machteloos geldt hetzelfde; als ik helplessly lees dan denk ik net als de computer: hulpeloos. Ik kan het woord begrijpen en omzetten naar een Nederlandse variant, maar niet vertalen. Maar er zijn meer woordjes voor dat Engels, en in deze zin is machteloos veel beter.

Het bevestigt het vertrouwen dat ik in vertalers heb, de belangrijke mensen in de letteren die mij de kans geven boeken van over de hele wereld te kunnen lezen. Dank.