In de zomervakantie lees ik meer thrillers dan literaire romans, de verhouding is denk ik 80-20. Naast thrillers van Michael Connely en Karin Slaughter schafte ik een flinke stapel van Jo Nesbø aan, en Het mes las ik in de eerste week van de vakantie. Heel sterk boek, vertaald door Annelies de Vroom.

Typisch Scandinavische thriller. De bekende hoofdpersoon, Harry Hole, is er qua psyche bijna net zo slecht aan toe als de seriemoordenaar waar hij op jaagt. En wat Nesbø mooi doet: hij laat zowel de tobbende Hole als de dader zien, zodat de lezer beide types kan volgen.

Dat brengt met zich mee dat al in het tweede hoofdstukje ene Svein Finne een slachtoffer toefluistert: Ben je bang voor me? En daarna: Je wist dat ik zou komen, je wist dat ik je niet zou laten gaan. Dat had ik beloofd.

Duidelijk. Deze man is crazy, en wat belangrijker is: slachtoffer en Finne kennen elkaar. Ze hebben een verleden. Met Hole heeft deze man ook een geschiedenis, want de jonge agent die een gat in zijn hand heeft geschoten is natuurlijk Hole. Zo weet de lezer direct wat de verbanden tussen de personages zijn en ga je mee met Nesbøs theatrale en krankzinnige dadrr en de getormenteerde rechercheur.

Ook het mes uit de titel (in het Noors: Kniv) komt meteen in dat tweede hoofdstuk aan bod. Finne stelt dat de mes al tweeënhalf miljoen jaar de tijd heeft gehad aan het mes te wennen, en nog steeds zagen ze er niet de schoonheid van. Finne vertaalt het gebruiksvoorwerp waar je mee kunt moorden naar een verbindend element dat de mens ook veel gebracht heeft: de kans zich te ontwikkelen, levens te nemen maar ook te geven. Een mes staat volgens hem voor vrezen en houden van. Dat waren opnieuw de twee kanten van dezelfde medaille.

Een vriend van Hole is psycholoog, hij zegt: Psychologie en religie hebben gemeen dat ze over het algemeen de mensen de antwoorden geven die ze willen hebben. In het donker, waar het licht van de wetenschap nog niet is doorgedrongen, hebben psychologie en religie vrije speelruimte. Als wij verplicht worden ons te houden aan wat we weten, dan zou er niet veel werk zijn voor psychologen en dominees. Nesbø weet die interessante ruimte waar thrillers zich vaak afspelen niet alleen te gebruiken maar ook te benoemen. Thrillers zijn er voor de spanning, en die is vaak even irreëel als fictie zelf.

Het mes biedt inzichten: Geluk is als heroïne, heb je er eenmaal van geproefd, heb je eenmaal ervaren dat er geluk bestaat, dan kun je nooit meer wennen aan het gewone, geluksarme leven. Want geluk is iets anders dan tevredenheid. Geluk is niet natuurlijk. Geluk is een zinderende, uitzonderlijke situatie. Het zijn seconden, minuten, dagen waarvan je weet dat die niet zullen voortduren. En het gemis komt niet daarna, maar tegelijk met het geluk. Want met het geluk komt het vreselijke inzicht dat niets hetzelfde kan blijven en je mist al wat je hebt, je ziet op tegen de afwezigheid, het verdriet van het verlies, vervloekt de eigenschap dat je in staat bent te voelen.

En daarnaast persoonlijke betrokkenheid bij de misdaad, want de vrouw waar Hole een relatie mee had is dood gevonden. Dat raakt hem enorm, dat wakkert zijn destructieve kant nog meer aan, en voedt tevens zijn speurderskwaliteiten. De misdadiger is verknipt, maar ook een mens, en Nesbø laat de lezer ook met hem meeleven, zoals in een passage waarin hij in een tentje in het bos is en door een beer belaagd wordt:

Hij luisterde. Trachtte te ontdekken wat die geluiden waren. Genuif. Geen mens. Zware voetstappen op de bosgrond. Zo zwaar dat hij lichte vibratie van de grond voelde. Het was een groot beest. Een eland misschien. Als jongen was Svein Finne vaak naar het bos gevlucht en had ik in een tent overnacht in Maridalen en Sørkedalen . Oslamarka was groot en gaf vrijheid en een schuilplaats aan een jongen die vaak in de problemen zat, die zich niet kon aanpassen, die maar gevonden werd en op wie vaak jacht werd gemaakt.

Je leeft met hem mee. Een dader die vluchten moest en op wie gejaagd werd, en nu is er een held die hem wil aanpakken, en die held is even verknipt en vlucht op zijn beurt in verdriet en drank; allebei mensen, allebei mooie personages, in een interessante dans, samen. Het schenkt de lezer een mooie mix en maakt Het mes tot een van de beste en meest compacte Nesbø-boeken. Het beste boek dat ik deze zomer las.

De boeken van Nesbø zijn door uitgeverij Cargo, onderdeel van de Bezige Bij, afgelopen jaar herdrukt in een frisse reeks met wit als hoofdtint. Fris, want in thrillerland is zwart bepalend. Mooi uitgegeven deze Nesbø’s, op het lettertype na, dat klein is en nauw en ouderwets oogt en daardoor vervelend leest. Het went, die letter, maar als je tussendoor even iets anders leest, op internet of een ander boek, dan is ieder ander lettertype beter leesbaar en begint het wennen weer opnieuw.